سنجش تراکم استخوان

در این نوشته دکتر لیلا باقرزاده متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در مورد روش های تشخیص پوکی استخوان و سنجش تراکم استخوان(ازمایش تراکم استخوان) مطالبی را ارائه کرده اند.

تشخیص بیماری پوکی استخوان

چند سال قبل خانمی به کلینیک مراجعه کرد .انبوهی از آزمایش‌های خون همراه خود داشت .یکی از کاغذها را روی میز من گذاشت و پرسید به نظر شما من پوکی استخوان دارم؟

‎ برایش توضیح دادم که تشخیص پوکی استخوان از طریق آزمایش خون ممکن نیست.

‎این سناریو یکی از مواردی است که بارها برایم تکرار شده است.

‎خوشبختانه در سال‌های اخیر آگاهی بیماران در مورد اهمیت تشخیص و روشهای تشخیصی پوکی استخوان افزایش یافته است.

‎ با این مقدمه سعی می کنیم به بررسی پوکی استخوان اهمیت تشخیص و روش های تشخیصی آن بپردازیم.

روش تشخیص پوکی استخوان

آیا استخوان ها زنده هستند؟ قطعاً! بافت استخوان یکی از بافتهای پویای بدن است و بر خلاف ظاهر سخت و سفت، از سلول هایی تشکیل شده که مرتباً در حال تکثیر و تخریب هستند.

‎ بگذارید با یک مثال توضیح بدهم. یک دیوار در حال ساخت را در نظر بگیرید. اگر سلول‌های استخوان‌ساز را کارگرانی در نظر بگیریم که آجرها را کنار هم قرار می‌دهند، گروهی دیگر از سلول ها هم وجود دارند که آجرهای معیوب یا قدیمی را از روی دیوار برداشته و با آجرهای جدید جایگزین می‌کنند.

‎همین اتفاق در استخوان ها هم رخ می‌دهد. در ٣٠ سال اول زندگی برآیند این ساخت و تخریب به نفع قطور شدن دیوار (استخوان )است .از سن ۳۰ سالگی تا اوایل سالمندی مرحله ثبات است که قطر دیوار (استخوان) ثابت می ماند. بعد از این مرحله دیوار (استخوان) به تدریج نازک میشود، یعنی آجرهای بیشتری برداشته شده در حالی که آجر جدید به جای آنها قرار نمی‌گیرد.

‎ بسته به اینکه چه میزان از استخوان دچار تخریب شده درجه پوکی استخوان متفاوت است.

‎همین‌جا عنوان کنم که تشخیص پوکی استخوان از طریق آزمایش خون ممکن نیست و در اکثر بیماران دچار پوکی استخوان سطح کلسیم و فسفر خون نرمال است.

اگر دوست دارید در مورد علل ایجاد پوکی استخوان بیشتر بدانید به قسمت پوکی استخوان در همین سایت مراجعه کنید.

استخوان بافتی است که از ماده زمینه ای شامل کلاژن و مقداری پروتئین تشکیل شده و روی آن عناصر کلسیم و فسفر قرار می‌گیرد. برای سنجش تراکم استخوان بایستی میزان کلسیم استخوان اندازه‌گیری شود به این منظور از اشعه ایکس استفاده می شود.

به اندازگیری تراکم استخوان از طریق اشعه ایکس BMD (Bone Mineral Densitometry) یا سنجش تراکم استخوان گفته می شود.

سنجش تراکم استخوان یا BMD

سنجش تراکم استخوان جهت بررسی درجه سفتی استخوان استفاده می‌شود. به عبارتی نتیجه آن نشان دهنده توانایی مقاومت استخوان ها در برابر شکستن است.

انجام BMD به روش DEXA

امروزه بهترین روش انجام سنجش تراکم استخوان ، روش DEXA است. در این روش از دو منبع، اشعه ایکس به سمت استخوان ساطع شده و مقدار اشعه ای که عبور کرده یا جذب شده یا خارج شده اندازه گیری می شود. مقدار خروجی این دو اشعه توسط حسگر دستگاه شناسایی می‌شود. هر چقدر استخوان‌ها متراکم تر باشند مقدار بیشتری اشعه جذب کرده و در نتیجه اشعه خروجی کمتری به حسگر دستگاه می‌رسد .برای مثال یک توری با سوراخهای متراکم را در نظر بگیرید هر چقدر این توری متراکم تر باشد مواد کمتری را عبور خواهد داد.

استفاده از دو منبع اشعه ایکس باعث افزایش دقت اندازه گیری می شود .

DEXA یا به صورت مرکزی انجام می‌شود و یا محیطی. در نوع مرکزی تراکم استخوان های ستون فقرات و گردن استخوان ران و در نوع محیطی تراکم استخوان های دیگر مثل مچ دست و انگشتان بررسی می شود . در موارد خاصی ممکن است اسکن تمام بدن انجام شود اخیراً از دستگاه سی تی اسکن هم جهت بررسی تراکم استخوان استفاده شده است به این روش کیو سیتی می گویند.

کاربرد DEXA

علاوه بر تشخیص به عنوان ابزاری جهت پایش درمان به کار می رود . به طور معمول انجام مجدد سنجش تراکم استخوان بعد از 2 سال از شروع درمان پوکی استخوان توصیه میشود.

 

شاید دوست داشته باشید بدانید که دستگاه BMD چه شکلی است!!!

دستگاه ترسناکی نیست !!! و دردی ایجاد نمیکند. همانطور که گفته شد دو نوع دستگاه وجود دارد محیطی و مرکزی. اکثر دستگاه‌ها از نوع مرکزی هستند و تراکم سر استخوان ران و ستون فقرات را اندازه گیری می کنند.

این دستگاه ها شبیه یک تخت بزرگ و البته اغلب نرم هستند. برای انجام تراکم استخوان کافیست به آرامی روی دستگاه بخوابید و به چیزهای خوب فکر کنید!! بقیه کارها را تکنیسین انجام می‌دهد. شاید توانستید چرتی هم بزنید!!

اشعه ایکس از یک سمت دستگاه متصاعد می‌شود و دستگاه حسگر و پردازنده در سمت دیگر قرار دارد.

سنجش تراکم استخوان - مزایا و معایب ازمایش تراکم استخوان

برای بررسی سر استخوان ران پای شما را داخل قالب مخصوصی قرار می دهند. برای چند لحظه نباید تکان بخورید وگرنه عکس تار می شود!!!!!! معمولاً کل این ماجرا بین ۱۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد.

آیا عبور اشعه ایکس درد دارد؟

خیر شما روی تخت دراز می کشید، اشعه دیده نمی شود و عبور آن از بدن درد ندارد.

مزایای BMD

  • سریع و راحت است
  • غیرتهاجمی است ! مثلاً سوزنی به شما زده نمی شود!
  • نیازی به بیهوشی ندارد.
  • اشعه ایکس ای که دریافت می کنید بسیار کم است .برای مقایسه باید بگویم که مقدار این اشعه یک دهم اشعه ای است که در عکس قفسه سینه ساده به بدن شما تابانده می‌شود و یا کمتر از کل دوز اشعه ایکس ای که در طول روز از محیط اطراف دریافت می کنید !!! برایتان جالب است ؟ بله! ما در طول روز از محیط اطراف خود اشعه ایکس دریافت میکنیم!!
  • اشعه ایکس درون بدن بیمار نمی ماند.

معایب BMD

وقتی صحبت از اشعه ایکس می شود همیشه ریسک سرطان، هر چند به مقدار کم ،وجود دارد اما سود بخشی روش سنجش تراکم استخوان بیشتر از خطرات آن است.

توجه! توجه ! این روش نباید در زنان باردار استفاده شود .خانم‌هایی که در سنین باروری هستند حتماً باید از باردار نبودن خود اطمینان داشته باشند.

 

چگونه برای انجام سنجش تراکم استخوان آماده شویم:

  • از نظر مصرف مواد غذایی محدودیتی وجود ندارد. در روز انجام تست می توانید هر چه می‌خواهید نوش جان کنید. نیازی به ناشتا بودن نیست.
  • از حداقل دو روز قبل مصرف قرص کلسیم را قطع کنید.
  • لباس راحت بپوشید و قطعات فلزی مانند کمربند طلا و جواهر همراه نداشته باشید. قبل از انجام کار باید لباس خود را عوض کرده و گان بپوشید. قبل از شروع آزمایش هرچیز فلزی که همراه شماست باید در آورده شود برای مثال عینک و گوشواره و … چرا که باعث ایجاد پارازیت روی نتیجه دستگاه می‌شود.
  • اگر اخیراً اسکن با باریوم انجام داده اید به تکنسین اطلاع دهید
  • همانطور که قبلاً گفته شد مطمئن باشید که باردار نیستید!

بعد از انجام تراکم استخوان نتیجه آن به صورت زیر به شما گزارش می شود. این گزارش شامل نمودار های رنگی، جدول و پاره ای توضیحات است.

نمونه برگه ازمایش سنجش تراکم استخوان - مزایا و معایب ازمایش تراکم استخوان

جالب است بدانید:

امروزه در کنار عدد تراکم استخوان از معیار دیگری به نام فرکس (FRAX) استفاده می‌شود. به این صورت که سن، جنسیت ،نژاد و سابقه شکستگی در یک محاسبه گر اینترنتی وارد شده و احتمال اینکه استخوان شما در ۱۰ سال آینده دچار شکستگی شود گزارش می‌شود.

باید یادآوری کنم که تفسیر تراکم استخوان یک کار تخصصی است و حتماً باید توسط پزشک انجام شود. میزان تراکم به صورت به T-Score گزارش میشود. بر اساس این عدد و محاسبه احتمال شکستگی، پزشک برای شروع درمان تصمیم گیری میکند.

 

بارها بیماران با دردهای عضلانی یا استخوانی مراجعه میکنند و درخواست انجام تراکم استخوان دارند. لطفا توجه کنید که: پوکی استخوان  تا زمانی که استخوان نشکسته ،درد ندارد!

چه افرادی باید تست تراکم استخوان را انجام دهند:

  • بانوان بالای ۶۵ سال و آقایان بالای ۷۰ سال
  • زنانی که یائسه شده اند
  • زنان یا مردانی که فاکتور خطر دارند( جهت آشنایی با عوامل خطر ایجاد پوکی استخوان به مطلب پوکی استخوان چیست در همین سایت مراجعه کنید)
  • فرد بالای ۵۰ سال که دچار شکستگی شده است
  • سابقه بیماری روماتیسمی تحت درمان
  • مصرف کورتون حداقل ۵ میلی گرم در روز برای بیش از سه ماه

توجه داشته باشید که تزریق تعداد محدود آمپول های دگزامتازون و بتامتازون باعث پوکی استخوان نمی شود! هرچند مصرف خودسرانه و بی رویه آن به هیچ وجه پیشنهاد نمی شود.

در پایان باید بگویم پوکی استخوان یک بیماری شایع و متاسفانه بدون علامت است. اهمیت این بیماری به علت عوارض آن است.ایجاد شکستگی ناشی از پوکی استخوان علاوه بر اینکه باعث کاهش کیفیت زندگی بیماران مبتلا میشود ، متاسفانه با درصد قابل توجه مرگ و میر همراه است.

خبر خوب اینکه پوکی استخوان قابل پیشگیری و درمان است. از شما دعوت میکنم برای آشنایی با تغذیه سالم، ورزش های مفید برای پوکی استخوان و درمان های دارویی آن به مطالب زیر در همین سایت مراجعه کنید.

کلسیم،تغذیه و سلامت استخوان

ورزش و سلامت استخوان

اصول سلامتی استخوان

آدرس و شماره تماس دکتر لیلا باقرزاده

آدرس کلینیک:

  • تهران، شهرک غرب، بلوار فرحزادی، روبروی اریکه ایرانیان، قبل از خروجی نیایش، خیایان تربیت معلم، کوچه گلبان، پلاک 6، ساحتمان مداوا، طبقه پنجم، کلینیک درد مداوا
  • تلفن: 02188688881 – 02188688882
  • سه شنبه ها  3 تا 7 عصر

آدرس و شماره تماس دکتر محمد احمدی دستگردی

آدرس کلینیک:

  • تهران، خیابان شریعتی، بالاتر از میرداماد، کوچه زیبا، پلاک ۵۸ طبقه ۳، کلینیک دکتر فائزی
  • تلفن: 02122861659
  • چهارشنبه ها ۵ تا ۷
  • نظر آباد کرج، خیابان مطهری، جنب مسجد الغدیر، ساختمان پزشکان شفا
  • تلفن: 02645350008 – 02645358535 – 09382601894
  • پنج شنبه ها ۴ تا ۷

آدرس و شماره تماس دکتر الهام لونی

آدرس کلینیک:

  • تهران، قیطریه، خیابان شهید برادران سلیمانی، کوچه نعمتی، بیمارستان توانبخشی رفیده
  • تلفن: ۰۲۱۲۲۶۷۸۵۱۹
  • نوبت دهی: مراجعه به سایت شفاداک و جستجوی دکتر لونی و رزرو نوبت  www.shafadoc.ir
  • ویزیت بیماران: یکشنبه و سه شنبه ها ساعت 10 تا 12
  • نوارعصب و عضله: شنبه و چهارشنبه ها ساعت 10 تا 12

آدرس و شماره تماس دکتر محمد رسول نظام آبادی

آدرس کلینیک:

  • تهران، میدان ونک، خیابان صانعی (ورودی از بلوار آفریقا)، پلاک 26، مرکز جراحی محدود مریم طبقه اول، کلینیک درد آذرگان
  • تلفن: 02188856152
  • دوشنبه ها و سه شنبه ها عصر
  • تهران، خیابان خواجه عبدالله انصاری، انتهای خیابان چهاردهم، کوچه زروان، پلاک 12، کلینیک استقلال
  • تلفن: 02122866890
  • چهارشنبه ها 14 تا 15:30

آدرس و شماره تماس دکتر زینب بساق زاده

آدرس کلینیک:

  • مطب: آبادان، خیابان امیری، فرعی سیزدهم،برج پزشکی متروپل، طبقه اول، واحد 102
  • تلفن: 09339487770

آدرس و شماره تماس دکتر روژین نیک رای

آدرس کلینیک:

  • بجنورد، حد فاصل چهارراه امیریه و مخابرات، روبروی سینما قدس سابق، جنب داروخانه دکتر قراچورلو، ساختمان آراد، طبقه دوم
  • تلفن:  058۳۲۲۲۲۳۳۴ – 09016458916

آدرس و شماره تماس دکتر مهسا عدیلی

آدرس کلینیک:

  • به زودی کلینیک دکتر عدیلی در شهر بندرعباس افتتاح می گردد.

آدرس و شماره تماس دکتر مریم رحیمی

آدرس کلینیک:

  • بیرجند، خیابان شهدا، شهدا ۲، پلاک ۱۲، ساختمان پزشکان رضوان، طبقه دوم
  • تلفن: 05632239177 – 05632239188
  • نوبت دهی: تماس با 09375610309 از 8 صبح تا 8 شب

آدرس و شماره تماس دکتر عاطفه جوادی

آدرس کلینیک:

  • دماوند، جیلارد، بیمارستان سوم شعبان، درمانگاه طب فیزیکی و توانبخشی
  • تلفن: ۶- ۰۲۱۷۶۳۱۹۷۸
  • یکشنبه ها و سه شنبه ها صبح
  • دماوند، ابتدای خیابان روح افزاء، روبروی شهرداری، بیمارستان حضرت فاطمه(س)، درمانگاه طب فیزیکی و توانبخشی
  • تلفن: ۸ – ۰۲۱۷۶۳۲۸۶۸۶
  • سه شنبه ها بعدازظهر

آدرس و شماره تماس دکتر آزاده قاروی آهنگر

آدرس کلینیک:

  • زنجان، چهارراه سعدی، کوچه قلعه، ساختمان آفتاب، طبقه دوم، واحد هشت
  • تلفن: 02433325522 – 09923373644

آدرس و شماره تماس دکتر زهرا هاشمی

آدرس کلینیک:

  • زنجان، بلوار گاوازنگ، بیمارستان موسوی (شنبه ها و یکشنبه ها صبح ساعت ۹ تا ۱۲)
  • زنجان، خیابان صفا، کلینیک ویژه تخصصی و فوق تخصصی شفیعیه (دوشنبه ها عصر از ساعت ۴ تا ۸ و سه شنبه ها صبح از ساعت ۹ تا ۱۲)
  • تلفن: 0243۳۴۷۸۳۶۰ کد پزشک: 231
2 پاسخ

تعقیب

  1. […] سنجش تراکم استخوان در گروه تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی […]

  2. […] سنجش تراکم استخوان در گروه تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی […]

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *