داروی دیسک کمر برای کاهش درد و التهاب

در این نوشته دکتر محمد رسول نظام آبادی فلوشیپ ستون فقرات و توانبخشی ضایعات نخاعی، در مورد داروهای مؤثر در درمان بیرون‌زدگی دیسک کمر و سیاتیکا، داروهای ضدالتهاب استروئیدی، داروهای کنترل‌کننده درد نوروپاتیک و داروهای باخاصیت شل‌کنندگی عضله توضیحاتی ارائه کرده اند.

قبل از اینکه در مورد داروهای مؤثر در درمان بیرون‌زدگی دیسک کمر توضیح دهیم؛ باید بگوییم چه اتفاقی در فتق دیسک کمر می‌افتد که باعث ایجاد درد در کمر و درد تیر کشنده به پاها در مسیر عصب سیاتیک می‌شود.

علل اصلی ایجاد درد در فتق دیسک کمر

در پارگی و بیرون‌زدگی دیسک کمر دو اتفاق مهم باعث ایجاد درد در کمر و پاها می‌شود. وقتی دیسک دچار پارگی و بیرون‌زدگی می‌شود، گیرنده‌های عصبی اطراف دیسک تحریک می‌شوند و تحریک این گیرنده‌ها باعث ایجاد التهاب و نهایتاً درد در ناحیه کمر می‌شود.

اما گاهی اوقات بیرون‌زدگی و فتق دیسک به ریشه‌های تشکیل‌دهنده عصب سیاتیک هم فشار می‌آورند که حاصل این فشار، آزردگی و التهاب ریشه عصب در کانال نخاعی بین مهره‌ای است. این فشار و التهاب گاهی باعث ایجاد درد از ناحیه کمر (محل خروج ریشه‌های عصبی) در مسیر عصب سیاتیک تا نوک انگشتان پا می‌شود. جنس این درد با درد ناحیه کمر تفاوت دارد و چون در نتیجه آسیب و التهاب عصب ایجاد می‌شود، با سوزش، خواب‌رفتگی، گزگز و مورمور، احساس سوزن‌سوزن‌شدن و بی‌حسی و سرما و داغی همراه است که اصطلاحاً درد نوروپاتیک گفته می‌شود.

بیرون زدگی و فتق دیسک کمر

چگونگی ایجاد درد در بیرون زدگی و فتق دیسک کمر

دو مورد فوق علل اصلی ایجاد درد در فتق دیسک کمر هستند و موارد فرعی مثل اسپاسم ثانویه عضلات هم می‌تواند باعث ایجاد درد شود.

درمان‌های دارویی مورداستفاده در بیرون‌زدگی دیسک کمر و سیاتیکا

با بیان مقدمه فوق، به سراغ درمان‌های مورداستفاده در بیرون‌زدگی دیسک کمر و سیاتیکا می‌رویم؛ داروهای مورداستفاده در پارگی دیسک، عمدتاً مسکن هستند و با کنترل درد، این فرصت به بدن بیمار داده می‌شود تا با تغییراتی از آسیب اعصاب مجاور دیسک محافظت کند.

البته بسیاری از این داروها، علاوه بر خاصیت مسکنی، ضدالتهاب هم هستند و باعث کاهش التهاب حاصل از پارگی دیسک کمر می‌شوند. اهمیت این خاصیت ضدالتهابی در درمان دارویی دیسک بسیار زیاد است؛ به‌این‌علت که وقتی دیسک بیرون‌زده به عصب در محل خروج از کانال نخاعی فشار می‌آورد، عصب ملتهب و نهایتاً متورم می‌شود؛ حالا هم کانال نخاعی بر اثر بیرون‌زدگی دیسک تنگ‌تر شده است و هم قطر عصب بر اثر التهاب و تورم زیادتر شده است؛ نتیجه این تنگی و تورم عصب، برخورد بیشتر عصب به دیسک بیرون‌زده و التهاب و تورم بیشتر است و یک‌چرخه معیوب باعث آسیب هر چه بیشتر عصب و درد وحشتناک و غیرقابل‌تحمل برای بیمار می‌شود. داروی دیسک کمر که خاصیت ضدالتهابی دارد، باعث شکسته‌شدن این چرخه شده و عصب را از آسیب بیشتر حفظ می‌کنند و درد بیمار نیز کمتر می‌شود.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی دیسک کمر و سیاتیک (NSAIDها)

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (به انگلیسی: NSAID=Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drug)، از پرکاربردترین داروهای پزشکی هستند. این داروها باعث مهار آنزیم سیکلواکسیژناز می‌شوند و سه خاصیت مهم کاهش التهاب، ضددرد و تب‌بُر دارند. این داروها در دوزهای بالا اثرات ضدالتهابی دارند.NSAIDها ازاین‌رو منحصربه‌فرد هستند که غیرمخدر هستند و اعتیادی ایجاد نمی‌کنند.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی موجود در ایران

در زمان نگارش این مطلب دیکلوفناک سدیم و پتاسیم (ولتارن، آلفن ایکس ال، کاتافلامناپروکسن، ایبوپروفن (ادویل، ژلوفن و نوافنایندومتاسین، مفنامیک اسید، ملوکسیکام، پیروکسیکام، کتورولاک، سلکوکسیب (سلبرکس، کوبیکس) در داروخانه‌های ایران موجود است.

داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی یا NSAIDها

انواع داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی

درست است که اغلب این داروها جز دسته داروهای بدون نسخه است و به‌راحتی می‌توان از داروخانه‌ها تهیه کرد، اما همان‌طور که در بالا اشاره شد، برای اینکه این داروها اثر ضدالتهابی داشته باشند نیاز به دزهای بالاتری از داروی دیسک کمر است که بهتر است با صلاحدید و تجویز پزشک استفاده شود.

همچنین این داروها دارای عوارض زیادی است که شایع‌ترین آنها عارضه گوارشی، کلیوی، کبدی و قلبی است؛ وقتی به پزشک مراجعه می‌کنید، پزشک باتوجه‌به شرایط و سوابق بیماری‌های شما، مؤثرترین و کم عارضه ترین دارو از این دسته را برای شما تجویز می‌کند تا بیشترین اثربخشی و کمترین آسیب نصیب شما شود.

عوارض شایع داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی

عوارض گوارشی، کلیوی، کبدی و قلبی

داروهای ضدالتهاب استروئیدی دیسک کمر و سیاتیک

کورتیکواستروئیدها که بیشتر به نام کورتون معروف یا بهتر بگوییم بدنام هستند، یکی از بهترین ضدالتهاب‌ها هستند. بالاتر در مورد اهمیت شکستن چرخه معیوب تورم و التهاب توضیح دادیم و بهترین گزینه برای شکستن این چرخه مخرب داروهای کورتیکواستروئیدی هستند؛ معروف‌ترین این داروها بتامتازون، دگزامتازون، متیل پردنیزولون (دپومدرول، دورومدرول) و پردنیزولون هستند.

انواع داروهای ضد التهابی استروئیدی

بتامتازون، دگزامتازون، متیل پردنیزولون (دپومدرول، دورومدرول) و پردنیزولون بسیاری از بیماران از عوارض خطرناک این دارو مثل پوکی‌استخوان می‌ترسند؛ بله، این داروها در مصرف طولانی‌مدت و با دز بالا عوارض زیادی دارند؛ اما در شرایطی مثل علائم حاد دیسک کمر، عوارض بسیار ناچیز است و سود این داروها بسیار بیشتر از عوارضشان است.

سودمندی این داروها در بیرون‌زدگی دیسک کمر در حدی است که یکی از روش‌های بسیار مؤثر و علمی که می‌تواند بیماران دیسک کمر را از جراحی نجات دهد، تزریق استروئید در فضای اپیدورال در کنار دیسک بیرون‌زده و ریشه عصب تحت‌فشار قرار گرفته است. برای اطلاعات بیشتر در مورد تزریق اپیدورال کمری به این مطلب مراجعه کنید.

استامینوفن

این مسکن معروف شاید قدرت چندانی نداشته باشد و به‌تنهایی نتواند از پس درد دیسک کمر برآید، اما داروی بسیار کم عارضه‌ای است که با کمک به دیگر داروهای مسکن می‌تواند درد شما را کاهش دهد. استامینوفن ۵۰۰ هر چهار ساعت می‌تواند تکرار شود، بدون اینکه عارضه جدی داشته باشد. توجه داشته باشید، داروهای دیگر مثل نوافن و… ممکن است مقداری استامینوفن داشته باشند و مصرف هم‌زمان و خودسر آن‌ها با استامینوفن ساده باعث گذشتن از محدوده غیرمجاز دز دارو شود و مسمومیت خطرناک کبدی ایجاد کند.

مسکن‌ های مخدری

افرادی که تجربه درد سیاتیک و پارگی دیسک را دارند، می‌دانند این درد گاهی چقدر وحشتناک است و اگر نتوان با داروی دیسک کمر مسکن و ضدالتهاب درد را کنترل کرد، به‌ناچار باید از مسکن‌های مخدری هم کمک گرفت؛ شایع‌ترین این مسکن‌ها کدئین، اکسی‌کدون و ترامادول هستند. نیاز به تأکید نیست که این داروها حتماً باید به صلاحدید پزشک تجویز و مصرف شود؛ زیرا وابستگی به آنها می‌تواند عوارض بسیار بدی داشته باشد.

داروهای کنترل‌کننده درد نوروپاتیک

همان‌طور که در بالا توضیح داده شد، درد نوروپاتیک به دردی گفته می‌شوند که منشأ آن آسیب عصب باشد و علائم آن سوزش، خواب‌رفتگی، گزگز و مورمور، احساس سوزن‌سوزن‌شدن و بی‌حسی و سرما و داغی در مسیر عصب در پشت ران، کنار خارجی ساق پا و کف پاها و انگشتان است. برای کنترل دردهای نوروپاتیک طیف گسترده‌ای از داروهای ضدتشنج، ضدافسردگی و… استفاده می‌شود.

از شایع‌ترین داروهای ضدتشنج که برای کنترل درد نوروپاتیک استفاده می‌شود، داروی گاباپنتین و پره گابالین (لایریور) است. عارضه شایع این داروها خواب‌آلودگی و سرگیجه است که معمولاً پس از چند روز استفاده از بین می‌رود و هیچ عارضه جدی و ماندگاری ندارند.

داروهای کنترل‌کننده درد نوروپاتیک

داروهای کنترل درد نوروپاتیک: گاباپنتین و پره گابالین (لایریور)، دولوکستین

دیگر داروی دیسک کمر که برای کاهش درد نوروپاتیک استفاده می‌شود، داروهای ضدافسردگی مثل دولوکستین (لوکستا)، ونلافاکسین، نورتریپتیلین، آمی‌تریپتیلین و… هستند که بسته به شرایط بیمار گاهی برای کنترل درد در کمردرد تجویز می‌شود. به جز انواع داروی دیسک کمر که تسکین دهنده دردهای این ناحیه هستند، می توان از روش های غیرجراحی مانند تزریق اپیدورال نیز برای درمان این مشکل در کمر استفاده کرد.

اگر این داروها برای شما تجویز شد، هدف کنترل درد نوروپاتیک حاصل از بیرون‌زدگی دیسک است؛ نه برای تشنج تجویز شده و نه برای افسردگی!!! به حرف نسخه‌پیچ داروخانه و اطلاعات حاصل از جستجو در گوگل توجه نکنید.

داروی دیسک کمر باخاصیت شل‌ کنندگی عضله دیسک و سیاتیک

داروهای شل‌کننده عضله، شایع‌ترین و محبوب‌ترین دارو در بین داروهای تجویز شده برای کمردرد هستند و از بین آنها متوکاربامول به‌خصوص آمپول آن که با نام‌های روباکسین، روباکسول، ریلاکسین و… از سایرین محبوب‌تر و پر استفاده تر است. اینکه از نظر علمی و پزشکی مبتنی بر شواهد تجویز این دارو در دیسک کمر چه جایگاهی دارد، بسیار موردبحث و چالش است؛ ولی از نظر تئوری می‌تواند اسپاسم‌های ثانویه به بیرون‌زدگی دیسک را کمتر کرده و درد را کاهش دهد؛ اما در عمل ممکن است چنین نباشد.

به جز قرص و آمپول متوکاربامول داروی دیسک کمر دیگری هم باخاصیت شل‌کنندگی عضله وجود دارند که یکی از بهترین آنها، قرص یا آمپول دیازپام است. همچنین باکلوفن و تیزانیدین هم دارای خاصیت شل‌کنندگی عضله هستند و درد درمان دارویی کمردرد، مورداستفاده قرار می‌گیرند.

اغلب انواع داروی دیسک کمر شل‌کننده‌های عضله هستند و به سبب نوع مکانیسم اثربخشی، بر روی سلول‌های مغزی هم تأثیر می‌گذارند و باعث خواب‌آلودگی می‌شوند.

مکمل‌ها و ویتامین‌ها

پزشکان انواع مختلفی از ویتامین‌ها، مکمل‌ها و داروهایی مشتق از گیاهان را برای بیماران مبتلا بیرون‌زدگی دیسک کمر و درد در محدوده عصب سیاتیک تجویز می‌کنند.

یکی از داروهای شایع که در بیماران با فتق دیسک کمر تجویز می‌شود، ویتامین B1 است؛ باتکیه‌بر این تئوری که مشتقات ویتامین B در سلامت عصب‌ها مؤثر هستند و می‌توانند به ترمیم عصب آسیب‌دیده کمک کنند، این داروی دیسک کمر تجویز می‌شود. البته شواهد علمی قوی مبنی بر نظریه بالا و مفیدبودن ویتامین B در دیسک کمر ، وجود ندارد.

از دیگر مکمل‌هایی که در دردهای سیاتیکی تجویز می‌شود، مکمل‌هایی با ترکیبات منیزیم مثل مگنیفورت است؛ منیزیم عملکرد عضله را تسهیل می‌کند و می‌تواند به رفع اسپاسم‌های ثانویه کمک کند.

ویتامین  D، و ویتامین E  با اثر آنتی‌اکسیدانی هم تجویز می‌شود؛ اما باید مراقبت استفاده بیش از حد این ویتامین‌های محلول در چربی بود؛ زیرا برخلاف ویتامین‌های محلول در آب مثل ویتامین B و C، به‌راحتی دفع نمی‌شوند و مصرف خودسرانه و بیش از حد آنها باعث مسمومیت می‌شود.

پمادها و داروی دیسک کمر موضعی

انواع زیادی از پمادها و روغن‌ها و دیگر داروهای موضعی برای کمردرد استفاده می‌شود؛ یکی از معروف‌ترین آنها ژل و پماد پیروکسیکام است که از دسته NSAID هاست. از همین دسته پماد دیکلوفناک (پماد ولتارن) هم برای کمردرد و دردهای موضعی تجویز می‌شود.

انواع زیادی از پمادها با عصاره گیاهانی مثل نعنا (منتول)، گزنه، رزماری، پنجه شیطان، گل مغربی، آلوئه‌ورا، اکالیپتوس، آویشن و… نیز برای دردهای مفصلی و روماتیسمی و کمردرد و… تجویز می‌شود که می‌تواند همراه داروهای اصلی به کاهش درد بیمار کمک کند.

در بین پمادهای موضعی که در کمردرد و تسکین درد نوروپاتیک و سیاتیکا مؤثر است و شواهد و مقالات علمی آن را تأیید می‌کنند، پماد فلفل (کاپسایسین -Capsaicin) جایگاه ویژه‌ای دارد. این پماد در ایران با نام‌های کرم کپکس، کرم کاپسیمو، کرم کاپسیدین و… قابل‌تهیه است.

سؤالات رایج در مورد داروی دیسک کمر و سیاتیک

با جستجو در گوگل می‌توان سؤالاتی را پیدا کرد که کاربران در مورد داروی دیسک کمر و سیاتیک، گوگل کرده‌اند؛ شاید نتوان به خیلی از این سؤالات بدون معاینه دقیق و درنظرگرفتن شرایط فرد و اینکه افراد مختلف نیاز به درمان‌های مختلف دارند، پاسخ داد؛ اما در زیر سعی شده است، به چند سؤال رایج تا جای ممکن پاسخ داده شود.

باز هم تأکید می‌کنیم پاسخ سؤالات زیر برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد و نباید بدون تجویز و توصیه پزشک استفاده شود.

مسکن فوری برای دیسک کمر چیست؟

همان‌طور که توضیح داده شد، بهترین داروها برای بیرون‌زدگی دیسک کمر، کورتون‌ها (به‌صورت موقت و محدود) و NSIADها هستند. از این میان می‌توان گفت دیکلوفناک پتاسیم از دسته NSAIDها و دگزامتازون از دسته کورتیکواستروئیدها شروع اثر زودتری داشته و سریع‌تر عمل می‌کنند.

بهترین پماد برای دیسک کمر چیست؟

از نظر شواهد علمی پماد فلفل (کرم کپکس، کرم کاپسیمو، کرم کاپسیدین) داروی مؤثرتری برای کاهش دردهای فتق دیسک کمر است.

بهترین آمپول برای کمردرد، دیسک کمر و درد سیاتیک چیست؟

اگر تشخیص دیسک کمر قطعی باشد، بهترین آمپول برای این مشکل از دسته کورتیکواستروئیدها مثل بتامتازون، دگزامتازون، متیل پردنیزولون (دپومدرول، دورومدرول) است.

قوی‌ترین قرص و آمپول شل‌کننده عضلات کمر چیست؟

درست است که شناخته‌شده‌ترین، محبوب‌ترین و پراستفاده‌ترین داروی شل‌کننده عضلانی، قرص و آمپول متوکاربامول است؛ اما به نظر نویسنده، اثربخشی قرص و آمپول دیازپام و قرص تیزانیدین بیشتر است. ممکن است یکی از دلایل این موضوع تجویز متوکاربامول با دز ناکافی باشد.

بهترین غضروف ساز برای کمردرد و دیسک کمر چیست؟

اولاً تا به امروز اساساً دارویی که واقعاً غضروف بسازد، تولید نشده و داروهایی که به غضروف ساز معروف هستند، عمدتاً خواص ضددردی و ضدالتهابی دارند.

ثانیاً بیشتر مطالعات بر روی داروهای معروف به غضروف ساز عمدتاً معطوف به مفاصل محیطی به‌خصوص زانو انجام شده و مطالعات زیادی در مورد، کمردرد و بیرون‌زدگی دیسک کمر و اثربخشی این داروها انجام نشده است.

پس باتوجه‌به قیمت نسبتاً زیاد این داروها و عدم وجود شواهد قوی بر مفیدبودن این دسته از داروها، می‌توان بر اساس هزینه اثربخشی، نتیجه گرفت که مصرف این داروها در بیرون‌زدگی دیسک کمر و دردهای سیاتیکی توصیه نمی‌شود.

نکات مهم در مورد مصرف داروی دیسک کمر و سیاتیک

نکته مهم یک:

مصرف هیچ دارویی خودسرانه و بدون ویزیت، معاینه و تجویز پزشک توصیه نمی‌شود.

نکته مهم دو:

اگر هریک از علائم زیر را دارید، با مراجعه سریع به پزشک متخصص و فلوشیپ ستون فقرات، پیگیر بیماری خود باشید:

·         کمردرد قبل از ۱۸ سالگی

·         اولین سابقه کمردرد بعد از ۵۰ سالگی

·         کمردرد طولانی‌تر از ۶ هفته

·         ضربه سنگین به کمر در جوانان و میان‌سالان و ضربه خفیف به کمر سالمندان

·         سابقه سرطان

·         کمردرد همراه با کاهش وزن و تب و لرز

·         کمردرد در هنگام خواب و استراحت

·         کمردرد همراه بی‌اختیاری و احتباس ادرار و مدفوع

·         ضعف در راه‌رفتن روی پنجه یا پاشنه و خالی‌کردن زانو هنگام راه‌رفتن

·         بی‌حسی بین پاها و نواحی تناسلی

۲ پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

امتیاز دهید post